بیماری سل یک عفونت باکتریایی است که می‌تواند بخش‌های مختلفی از بدن را درگیر کند. شایع‌ترین علائم سل ریوی شامل سرفه‌های طولانی مدت، خلط خونی، تب، تعریق شبانه و کاهش وزن غیرقابل توجیه است.

در صورتی که سایر اعضای بدن درگیر شوند، علائم مربوط به آن عضو هم متاسفانه اضافه می‌شود. سل (TB) به وسیله باکتری مایکوباکتریوم توبرکلوزیس ایجاد می‌شود که عمدتاً ریه‌ها را تحت تاثیر قرار می‌دهد، اما ممکن است سایر اعضای بدن مانند استخوان‌ها، کلیه‌ها، مغز و پوست را نیز درگیر کند. با ما همراه باشید تا بیشتر با این بیماری آشنا شویم و متوجه راه درمان و پیشگیری آن چیست.

سل چیست؟

بیماری سل یکی از بیماری های عفونی است که توسط باکتری مایکوباکتریوم توبرکلوزیس (Mycobacterium tuberculosis) ایجاد می‌شود. این بیماری معمولاً ریه‌ها را تحت تاثیر قرار می‌دهد، اما می‌تواند سایر اعضای بدن را نیز درگیر کند. سل ریوی شایع‌ترین نوع سل است که باعث مشکلات جدی در تنفس می‌شود.

راه انتقال سل: آیا بیماری سل واگیر دار است؟

سل عمدتاً از طریق هوا و توسط قطرات تنفسی فرد مبتلا به سلِ فعال منتقل می‌شود. زمانی که فرد مبتلا، سرفه ، عطسه و صحبت می کند، باکتری‌های وارد شده به هوا پخش می شوند و می‌توانند دیگران را آلوده کنند.

پس سل یک بیماری واگیردار است و به راحتی از طریق هوا منتقل می‌شود. افرادی که با بیماران مبتلا به سل فعال در تماس نزدیک هستند، در معرض خطر بالای ابتلا به این بیماری قرار دارند.

بهترین راه تشخیص بیماری سل

بهترین راه برای تشخیص سل شامل آزمایش‌های پوستی (مانتو)، آزمایش خون، آزمایش خلط گلو و رادیوگرافی قفسه سینه است. این آزمایش‌ها به پزشکان کمک می‌کند تا حضور باکتری سل را تشخیص دهند و درمان مناسب را آغاز کنند.

بیشتر بخوانید: روماتولوژی کودکان؛ بررسی کامل بیماری های روماتیسمی در سنین رشد

مهمترین علائم بیماری سل چیست؟

مهم‌ترین علائم بیماری سل شامل:

• سرفه‌های طولانی مدت (بیش از سه هفته)
• خلط خونی
• تبو تعریق شبانه
• کاهش وزن بدون دلیل
• خستگی مزمن

طول درمان بیماری سل

طول درمان بیماری سل معمولاً ۶ تا ۹ ماه است، اما در برخی موارد تا یک سال یا بیشتر هم ممکن است طول بکشد. این دوره درمان شامل مصرف مداوم داروهای ضد سل است.

عوامل خطر ابتلا به سل کدامند؟

عوامل خطر زیادی برای ابتلا به سل وجود دارد. گرچه سل به راحتی شیوع پیدا نمی‌کند، اما معمولا بین افرادی که در تماس نزدیک با یکدیگر هستند، با هم کار یا زندگی می‌کنند، شیوع پیدا می‌کند.

گروه خاصی از افراد در معرض خطر زيادی هستند مانند افرادی كه در بيمارستان‌ها و ساير مناطقی كه ممکن است افراد آلوده به سل در آنجا زندگی كنند مانند زندان‌ها، خانه‌های سالمندان و محل‌های نگهداری از بيماران اچ‌آی‌وی.

ارتباط نزدیک با مصرف‌کنندگان مواد مخدر یا افراد مبتلا به عفونت سل ، احتمال ابتلا به سل را افزایش می‌دهد. سایر عوامل خطری که فرد را در معرض خطر ابتلا به سل قرار می‌دهند، شامل موارد زیر هستند:

• مسافرت به مناطقی که شیوع سل در آن‌ها بالا است.
• کودکان و سالخوردگانی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند.
• بیماران مبتلا به عفونت HIV
• سوءمصرف مواد مخدر، به ویژه مصرف مواد مخدر تزریقی
• مصرف دخانیات و دود سیگار خطر ابتلا به سل را افزایش می‌دهد. این عوامل همچنین درمان بیماری را دشوارتر کرده و احتمال بازگشت آن پس از درمان را نیز بیش‌تر می‌کنند.
• افرادی که برای زندگی و کار بیش از ۳ ماه در منطقه‌ای با شیوع بالای سل، زندگی کرده باشند.
• بیماران مبتلا به سرطان سر و گردن
• بیمارانی که پیوند عضو شده‌اند.
• افراد مبتلا به دیابت
• بیماری کلیوی
• افرادی که داروهای سرکوب‌کننده‌ی سیستم ایمنی دریافت می‌کنند. مانند داروهایی که برای درمان سرطان، روماتیسم مفصلی، بیماری کرون، پسوریازیس و لوپوس استفاده می‌شوند.
• سیلیکوز؛ نوعی بیماری ریوی که بر اثر استنشاق ذرات غبار سیلیس ایجاد می‌شود.

پیشگیری از ابتلا به مریضی سل

یکی از اصلی‌ترین روش‌های پیشگیری از ابتلا به بیماری سل انجام واکسیناسیون است، اما این تنها راه پیشگیری توصیه شده نیست. گاهی می‌توان با انجام برخی از اقدامات و تغییر سبک زندگی از ابتلا به این بیماری جلوگیری کرد.

سیگار کشیدن و قرار گرفتن در معرض آلودگی هوا می‌توانند خطر ابتلا به سل را افزایش داده و روند بهبودی را کند کنند. ترک سیگار و کاهش تماس با آلودگی هوا توصیه می‌شود.

واکسیناسیون سل وجود دارد؟

خوشبختانه واکسیناسیون سل از نوزادی انجام می‌شود. برای پیشگیری از ابتلا به سل از واکسن BCG استفاده می‌شود و بسیار موثر است:

• واکسن ب ث ژ، از ابتلا به سل جلوگیری ‌می‌کند. این واکسن به نوزادان، کودکان و بزرگسالان زیر ۳۵ سال که خطر ابتلا به سل در آن‌ها بالا است، تزریق می‌شود.
• واکسن ب ث ژ، به طور معمول در افراد بالای ۳۵ سال تزریق نمی‌شود، زیرا هیچ مدرکی دال بر اثربخشی این واکسن برای افراد در این گروه سنی وجود ندارد.